سندروم متابولیک

سندروم متابولیک به مجموعه ای از شرایط گفته میشود که با هم روی می دهد و ریسک بیماری قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع دو را در شما افزایش می دهد. این شرایط عبارتند از افزایش فشار خون، افزایش قند خون، چربی اضافه دور کمر و سطح کلسترول یا تری گلیسرید غیر طبیعی.

داشتن تنها یکی از این شرایط به معنای داشتن سندروم متابولیک نیست. اما به این معنا است که ریسک بالاتری برای ابتلا به یک بیماری جدی دارید. و اگر شرایط دیگری نیز از این دست به شما اضافه شود ریسک عوارضی نظیر دیابت نوع دو و بیماری قلبی حتی بالاتر هم می رود.

سندروم متابولیک بسیار متداول است. اگر مبتلا به سندورم متابولیک یا یکی از اجزای آن هستید تغییرات اساسی در سبک زندگی می تواند ایجاد مشکلات جدی در سلامت را به تاخیر انداخته و یا حتی از بروز آنها پیشگیری نماید.

شکل بدن سیبی یا گلابی شکل

افراد مبتلا به سندروم متابولیک عموما بدنهای سیبی شکل دارند به این معنا است که دور کمر آنها بیشتر و وزن زیادی را در اطراف شکم با خود حمل می کنند. تصور میشود که داشتن بدن گلابی شکل- به عبارتی داشتن وزن بیشتر در اطراف ران ها و کمر باریک- ریسک ابتلا به دیابت، بیماری قلبی و دیگر عوارض سندروم متابولیک را افزایش نمی دهد.

علائم

اغلب اختلالات مربوط به سندروم متابولیک علائم آشکاری ندارند. ولی یکی از علائم آشکار آن افزایش دور کمر است. و اگر فشار خون شما بالا باشد متوجه علائم دیابت خواهید شد- مثلا احساس تشنگی شدید و تکرر ادرار، خستگی مفرط و تاری دید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر می دانید که حداقل به یکی از اجزای سندروم متابولیک مبتلا هستید از پزشک خود بپرسید آیا نیاز هست برای اجزای دیگر آزمایش دهید یا خیر.

علل

سندروم متابولیک با اضافه وزن یا چاقی و بی فعالیتی رابطه ای نزدیک دارد. همچنین به مشکلی که مقاومت در برابر انسولین نامیده میشود نیز ربط دارد. در حالت طبیعی دستگاه گوارش غذاهایی را که می خورید به قند تجزیه می کند. انسولین هرمونی است که توسط پانکراس ساخته شده و ورود قند به سلولها برای استفاده به عنوان سوخت کمک می کند.

در افراد مبتلا به مقاومت به انسولین سلولها به صورت طبیعی به انسولین واکنش نشان نداده و گلوکز نمی تواند به راحتی وارد سلولها شود. در نتیجه، سطح قند خون شما افزایش می یابد حتی با وجودی که بدن شما انسولین بیشتر و بیشتری در تلاش برای پایین آوردن قند خون ترشح می کند.

فاکتورهای خطر

فاکتورهای زیر شانس ابتلا به سندروم متابولیک را افزایش میدهند:

سن. ریسک ابتلا به سندروم متابولیک با افزایش سن بیشتر میشود.

قومیت: این مشکل در برخی از اقوام و در زنان بیشتر شایع است.

چاقی: اضافه وزن مخصوصا در اطراف شکم ریسک سندروم متابولیک را افزایش می دهد.

دیابت. اگر در طول بارداری دچار دیابت شده اید یا سابقه دیابت نوع دو در خانواده خود دارید احتمال ابتلای شما به سندروم متابولیک بیشتر خواهد بود.

بیماری های دیگر. اگر دچار بیماری کبد چرب، سندروم تخمدان پلی کیستیک یا آپنه خواب باشید احتمال ابتلای شما به سندروم متابولیک بیشتر است.

عوارض

داشتن سندروم متابولیک می تواند ریسک ابتلا به بیماری های زیر را افزایش دهد:

دیابت نوع دو. اگر برای کنترل وزن اضافه تغییراتی در سبک زندگی خود ایجاد نکنید، ممکن است مقاومت به انسولین پیدا کنید که همین امر باعث بالا رفتن سطح قند خون میشود. عاقبت مقاومت به انسولین می تواند به دیابت نوع دو تبدیل شود.

بیماری قلبی عروقی. کلسترول بالا و فشار خون بالا می تواند به ایجاد پلاکها در شریان ها کمک نماید. این پلاکها می توانند شریانهای شما را سخت تر و تنگ تر نمایند که یم تواند به حمله قلبی یا سکته مغزی منجر گردد.

پیشگیری

تعهد بلند مدت یه سک سبک زندگی سالک می توند مانع از شرایطی شود که به سندروم متابولیک منجر می گردد. یک سبک زندگی سالم عبارت است از:

  • داشتن حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت فیزیکی در اغلب روزها
  • خوردن میوه، سبزی و پروتئین کم چرب و غلات کامل بسیار
  • محدود کردن چربی اشباع و نمک در رژیم غذایی
  • حفظ وزن در محدوده سالم
  • سیگار نکشیدن

تشخیص

سندروم متابولیک به عنوان داشتن یک یا چند ویژگی زیر از جمله آنهایی که برای کنترلشان دارو مصرف می کنید میشود:

دور کمر زیاد- دور کمر بیشتر از ۸۹ سانتی متر برای زنان و ۱۰۲ سانتی متر برای مردان

سطح تری گلیسرید بالا- ۱۵۰ میلی گرم در هر دسی لیتر (mg/dL) یا ۱.۷ میلی مول در هر لیتر (mmol/L) یا بالاتر از این نوع چربی که در خون یافت میشود

کاهش کلسترول خوب یا HDL- کمتر از ۴۰ mg/dL (1.04 mmol/L) در مردان و یا کمتر از ۵۰ mg/dL (1.3 mmol/L) در زنان از کلسترول لیپوپروتئین پرچگالی (HDL)

بالا بودن فشار خون- ۱۳۰/۸۵ میلی متر جیوه (mm Hg) یا بالاتر

بالا بودن قند خون ناشتا-  100 mg/dL (5.6 mmol/L) یا بالاتر

درمان

اگر تغییرات اساسی در سبک زندگی مثل ورزش کافی نبود پزشکتان می تواند داروهایی برای کمک به کنترل فشار خون، کلسترول و سطح قند خون تجویز نماید.

سبک زندگی و درمان های خانگی

اگر ابتلا به سندروم متابولیک یا هر یک از اجزای آن در شما تایید شد ایجاد تغییرات سابم در سبک زندگی می تواند به پیشگیری یا به تاخیر انداختن مشکلات سلامتی جدی مثل حمله قلبی یا سکته مغزی  در شما کمک نماید. یک سبک زندگی سالم عبارت است از:

داشتن فعالیت فیزیکی مرتب

متخصصان ورزشی توصیه می کنند که حداقل ۳۰ دقیقه ورزش مثل پیاده روی سریع در روز داشته باشید. اما لازم نیست این فعالیت را یک جا داشته باشید. به دنبال راههایی برای افزایش فعالیت خود از هر راهی که ممکن است باشید مثلا می توانید به جای استفاده از ماشین پیاده روی کنید و به جای استفاده از آسانسور از پله ها استفاده کنید.

کاهش وزن

کاهش ۷ تا ۱۰ درصد وزن بدن می تواند به کاهش مقاومت به انسولین و کاهش فشار خون و کاهش ریسک ابتلا به دیابت کمک نماید. حفظ وزن کم شده نیز بسیار اهمیت دارد. اگر با کم کردن وزن و حفظ آن با چالش رو به رو هستید با پزشک خود در مورد گزینه های ممکن که می توانند کمک کننده باشند مثل استفاده از داروهای کاهش وزن یا جراحی کاهش وزن مشورت کنید.

رژیم غذایی سالم

برنامه های غذایی سالم مثل رژیم “راهکارهای خوراکی برای توقف فشار خون بالا” (رژیم دش) و رژیم مدیترانه ای بر خوردن موارد زیر تاکید دارند:

  • سبزیجات
  • میوه ها
  • غلات کامل با فیبر بالا
  • پروتئین کم چرب

در هر برنامه غذایی سالم محدود کردن موارد زیر توصیه میشود:

  • نوشیدنی های شیرین
  • الکل
  • نمک
  • قند
  • چربی مخصوصا چربی های اشباع و ترانس

ترک سیگار

ترک سیگار تا حد زیادی سلامت کلی شما را بهبود می دهد. اگر برای ترک نیاز به کمک دارید با پزشک خود مشورت کنید.

کاهش ای مدیریت استرس

فعالیت فیزیکی، مدیتیشن، یوگا و برنامه های دیگر می تواند به مدیرست استرس و بهبود سلامت عاطفی و فیزیکی شما کمک نمایند.

آماده شدن برای قرار ملاقات با پزشک

بهتر است اول به پزشک عمومی خود مراجعه کنید او شما را به یک متخصص در زمینه دیابت و یا دیگر اختلالات غدد درون ریز  (متخصص غدد) یا یک پزشک متخصص قلب ارجاع خواهد داد.

شما چه می توانید بکنید

در هنگام تعیین وقت ملاقات با پزشک بپرسید آیا کاری لازم است قبل از مراجعه انجام دهید یا خیر مثلا برای یک آزمایش ناشتا باشید. فهرستی از موارد زیر تهیه نمایید:

علائمتان از جمله آنهایی که به نظر به دلیل مراجعه شما به پزشک نامربوط می رسد

اطلاعات شخصی از جمله داشتن استرس زیاد، تغییرات اخیر در زندگی و سابقه پزشکی خانوادگی

همه داروها، ویتامین ها یا مکملهای دیگری که مصرف می کنید م دوز مصرفی آنها

سوالاتی که می توانید از پزشک خود بپرسید:

اگر می توانید با یک دوست یا یکی از اعضای خانواده به پزشک مراجعه کنید تا بتوانید اطلاعات دریافت شده را به خاطر بسپارید.

برای سندروم متابولیک سوالات اساسی که می توانید از پزشک خود بپرسید عبارتند از:

سندروم متابولیک چه مشکلاتی را برای من ایجاد می کند؟

چگونه می تواند ریسک عوارض بیماریهای دیگر حاصل از سندروم متابولیک را به حداقل برسانم؟

آیا نیاز به آزمایشات دیگری نیز دارم؟

من بیماریهای دیگری نیز دارم. چگونه می توانم همه اینها را با هم مدیریت کنم؟

آیا نیاز است به یک متخصص مراجعه کنم؟

آیا کاتالوگ یا بروشوری در این رابطه وجود دارد که بتوانم استفاده کنم؟ چه وب سایتهایی برای اطلاعات بیشتر توصیه می کنید؟

در پرسیدن هر سوال دیگری که به ذهنتان می رسد تردید نکنید.

چه انتظاری از پزشک می رود

پزشکتان احتمالا در مورد رژیم غذایی، ورزش و دیگر عادات و سبک زندگی تان سوالاتی خواهد کرد.

کلمات کلیدی: سندروم متابولیک، دیابت نوع دو، بیماری قلبی، سکته مغزی، سبک زندگی سالم، کاهش وزن

دکتررضااسدی

پزشک، متخصص اپیدمیولوژی، پژوهشگر بین المللی، استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد و مشاور سازمان بهداشت جهانی. او سابقه تدریس در زمینه نگارش علمی از 10 سال گذشته دارد و شیوه آموزشی او بسیار آسان و روان است. - شاخص h براساس اسکوپوس: 22 - تعداد مقالات نمایه شده ISI تا سال 1398: 35

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

کمک به کسی که در حال ترک سیگار است: باید ها ونبایدها

د آگوست 3 , 2020
نکته های کلی برای دوستان و خانواده خود فرد سیگاری مسئول ترک آن است. این یک تغییر در سبک زندگی آنها و چالش خود آنهاست و نه شما. از فردی که سیگار را ترک می کند بپرسید آیا واقعا دوست دارد از روند کارش جویا شوید. بپرسید چه احساسی دارد […]

سردبیر

دکتر رضا اسدی

من یکی از بزرگترین اهداف همیشگی ام، ترویج شیوه زندگی سالم بوده است. این کار را با آموزش سلامت به بیمارانم آغاز کردم و سپس در فضای مجازی آن را توسعه دادم.

دسترسی سریع