دیسفاژی (مشکل در بلع)

دیسفاژی یک اصطلاح پزشکی است برای مشکل در بلع. برخی از مبتلایان به دیسفاژی در قورت دادن برخی از غذاها یا مایعات خاص مشکل دارند در حالی که برخی دیگر در بلع همه مواد غذایی مشکل دار هستند.

 دیسفاژی (مشکل در بلع)

دیسفاژی یک اصطلاح پزشکی است برای مشکل در بلع. برخی از مبتلایان به دیسفاژی در قورت دادن برخی از غذاها یا مایعات خاص مشکل دارند در حالی که برخی دیگر در بلع همه مواد غذایی مشکل دار هستند.

علائم دیگر دیسفاژی عبارتند از:

  • سرفه یا احساس خفگی در زمان خوردن یا نوشیدن
  • بالا آوردن غذا، گاهی از طریق بینی
  • این حس که غذا به گلو یا سینه چسبیده است
  • تراوش مداوم بزاغ از دهان
  • عدم توانایی در جویدن درست غذا
  • یک صدای غلغل در زمان خوردن یا نوشیدن
  • در طول زمان، دیسفاژی می تواند منجر به علائمی نظیر از دست دادن وزن و عفونتهای مکرر سینه شود.

چه زمانی باید به دنبال کمک پزشکی بود

اگر شما یا کسی که مراقبت از آن را بر عهده دارید در بلع مشکل دارد یا علائم دیگری از دیسفاژی دارد باید برای از بین بردن علائم به دنبال درمان باشید. با بررسی زودهنگام همچنین می توان احتمال بیماری های جدی مثل سرطان مری را رد کرد.

درمان دیسفازی

درمان معمولا به علت و نوع دیسفاژی بستگی دارد.

در بسیاری موارد می توان دیسفاژی را با مدیریت محتاطانه بهبود داد اما همیشه درمان ممکن نیست. درمانهای دیسفاژی عبارتند از:

  • درمان گفتار و زبان برای یادگیری تکنیک های بلع
  • تغییر در غلظت غذاها و مایعاتی که فرد در بلع آنها مشکل دارد
  • استفاده از دیگر شیوه های تغذیه مثل تغذیه با لوبه از طریق بینی و یا معده
  • جراحی برای عریض کردن مری با کشیدن آن یا وارد کردن یک لوله پلاستیکی یا فلزی (استنت)

علل دیسفاژی

دیسفاژی معمولا به خاطر یک مشکل دیگر در سلامت ایجاد میشود مثل:

  • بیماری که بر سیستم عصبی تاثیر می گذارد مثل سکته مغزی، جراحت سر، MS یا دیمانس
  • سرطان- مثل سرطان دهان یا سرطان ریه
  • بیماری ریفلاکس مروی معده ای (GORD)- که در آن اسید معده به مری بازگشت می خورد
  • کودکان نیز ممکن است در نتیجه یک ناتوانایی یادگیری یا رشدی مثل فلج مغزی به این مشکل مبتلا شوند.

عوارض دیسفاژی

دیسفاژی گاها می تواند به مشکلات دیگری منجر گردد.

یکی از رایج ترین مشکلات سرفه یا احساس خفگی در زمانی است که غذا مسیر اشتباه رفته و مسیر تنفس را می بندد. این امر منجر به عفونتهای ریه نظیر ذات ریه استنشاقی میشود که نیاز به درمان اورژانسی پزشکی دارد.

ذات الریه استنشاقی می تواند بعد از استنشاق تصادفی چیزی مثل یک تکه کوچک غذا ایجاد شود. علائم هشدار دهنده ذات الریه استنشاقی عبارتند از:

  • یک صدای غلغل در زمان خوردن یا نوشیدن
  • سرفه کردن در زمان خوردن یا نوشیدن
  • مشکل در تنفس- تنفس می تواند سریع و کم عمق باشد

اگر دیسفاژی در شما یا کسی که مراقبت از او را بر عهده دارید تایید شده است و در چنین علائمی را مشاهده کردید حتما با فوریتهای پزشکی تماس بگیرید.

دیسفاژی می تواند به این معنا باشد که شما از خوردن یا نوشیدن به خاطر ترس از خفه شدن اجتناب می کنید که می تواند به سوء تغذیه یا کم آبی بدن منجر گردد.

دیسفاژی همچنین می تواند بر کیفیت زندگی شما تاثیر بگذارد چرا  که مانع از لذت بردن شما ازغذا خوردن و شرکت در دورهمایی های اجتماعی می گردد.

دیسفاژی در کودکان

اگر کودکی که مدتی طولانی است به دیسفاژی مبتلا است به خوبی غذا نمی خورد مواد غذایی لازم برای رشد ذهنی و جسمی را دریافت نمی دارد. کودکانی که در خوردن مشکل دارند زمان غذا خورن برایشان بسیار استرس زا است که می تواند به مشکلات رفتاری منجر گردد.

علل

از آنجایی که بلع یک پروسه پیچیده است، دلایل بسیاری برای وقوع دیسفاژی وجود دارد:

دو نوع اصلی برای دیسفاژی وجود دارد که به خاطر وجود مشکل در موارد زیر ایجاد میشود:

  • دهان یا گلو- که با نام دیسفاژی اروفارینژیال (دهانی-حلقی) شناخته میشود
  • مری (مجرایی کع غذا را از دهان به معده حمل می کند)- با نان دیسفاژی مروی شناخته میشود

برخی از علل دیسفاژی در زیر توضیح داده شده اند.

علل نورولوژیکی

آسیب دیدن سیستم عصبی (در مغز و نخاع) می تواند با مسئولیت اعصاب برای شروع و کنترل بلع تداخل ایجاد نماید. برخی از علل نورولوژیکی دیسفاژی عبارتند از:

  • یک سکته مغزی
  • بیماریهای نورولوژیکی که سبب آسیب یدن مغزی و سیستم عصبی در طول زمان میشود از جمله بیماری پارکینسون، MS، دیمانس یا بیماری نورون حرکتی
  • تورمورهای مغزی
  • میاستنی گراو- یک بیماری نادر که سبب تضعیف ماهیچه ها میشود
  • مشکلات مادرزادی و مشکلات رشد

اصطلاح “مادرزادی” به معنای چیزی است که با آن به دنیا آمده اید. مشکلات رشدی بر نحوه رشد تاثیر می گذارند.

مشکلات مادرزادی و رشدی که باعث دیسفاژی میشوند عبارتند از:

  • ناتوانایی های یادگیری- که در آن یادگیری، فهم و برقراری ارتباط با مشکل انجام میشود
  • فلج مغزی- گروهی از بیماریهای نورولوژیکی که بر حرکت و هماهنگی بدن تاثیر میگذارد
  • لب شکری و شکاف کام- یک نقص متداول تولد که به شکافی در لب بالایی یا سقف دهان منجر می گردد.
  • انسداد

مشکلی که سبب انسداد در گلو یا باریک شدن مری (مجرایی که غذا را از دهان به معده منتقل می کند) میشود و میتواند سبب مشکل در بلع گردد.

برخی از علل انسداد و باریک شدن مری عبارتند از:

  • سرطان دهان با سرطان گلو مثل سرطان حنجره یا سرطان مری- زمانی که این سرطان ها درمان میشوند انسداد هم خود به خود رفع می گردد
  • کیسه های حلقی (گلو)- یک کیسه بزرگ که در قسمت بالای مری ایجاد میشود که توانایی بلع مایعات و جامدات را کاهش می دهد، یک شکل نادر است که بیشتر در افراد مسن ایجاد میشود
  • اوزفاژیت ائوزینوفیلیک- نوعی گلبول سفید خون (ائوزینوفیل‌) که در جداره مری به خاطر واکنش به غذاها، مواد حساسیت زا و یا ریفلکس اسید ایجاد میشود و به جداره مری آسیب رسانده و سبب مشکلاتی در بلع می گردد
  • درمان رادیوتراپی- می توانند سبب ایجاد بافت اسکار شود که مسیر عبور گلو و مری را تنگ می نماید
  • بیماری ریفلکس معدوی- مروی (GORD)- اسید معده می توانند سبب ایجاد بافت اسکار شده و مری را تنگ نماید
  • عفونتهایی مثل سل یا برفک- می توانند منجر به التهاب مری شوند

مشکلات عضلانی

هر مشکلی که بر ماهیچه هایی که برای قورت دادن و پایین دادن غذا از مری به معده تاثیر بگذارد می تواند سبب دیسفاژی شود اگرچه که چنین مشکلاتی نادر هستند.

دو مشکل عضلانی که به دیسفاژی منجر می گردند عبارتند از:

  • اسکلرودرمی- که در آن سیستم ایمنی (سیستم طبیعی دفاعی بدن) به بافت الم حمله کرده و به سفت شدن گلو و عضله های مری می گردد
  • آشالازی- که در آن ماهیچه ها در مری توانایی شل شدن و باز شدن را از دست داده و اجازه ورود مایعات و غذاها را نمی دهد

علل دیگر

ماهیچه هایی که برای بلع استفاده میشوند ممکن است با گذشت زمان ضعیف تر شوند. به همین دلیل است که دیسفاژی در افراد مسن بیشتر است.

بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) مجموعه ای از مشکلات ریوی است که تنفس درست را مشکل می سازد. مشکلات تنفسی گاها می توانند بر توانایی بلع تاثیر بگذارند.

دیسفاژی همچنین می تواند گاها به در نتیجه عوارضی از جراحی سر یا گردن ایجاد گردد.

پزشکتان می تواند معاینات اولیه برای بلع را در شما انجام دهد. ممکن است برای آزمایشات و درمانهای بیشتر به پزشکان دیگری ارجاع داده شوید.

پزشکتان از شما خواهد پرسید:

  • چه مدتی است که علائم دیسفاژی را دارید
  • علائمتان می آیند و می روند یا بدتر میشوند
  • آیا دیسفاژی بر توانایی قورت دادن جامدات در شما تاثیر گذاشته یا مایعات را هم نمی توانید ببلعید
  • آیا وزن کم کرده اید

پزشک پس از ارزیابی های اولیه برای آزمایشات و درمانهای بیشتر شما را به مراکر زیر ارجاع خواهد داد:

  • یک درمانگر گفتار و زبان (SLT)
  • یک نورولوژیست- متخصص بیماری هایی که بر مغز و اعصاب و نخاع تاثیر می گذارند
  • یک متخصص بیماری های معده و روده

با آزمایشات می توان تشخیص داد که علت دیسفاژی از کدامیک از موارد زیر است:

  • دهان یا گلو (دیسفاژی حلقی دهانی)
  • مری (مجرایی که غذا را از دهان به معده حمل می کند که با نام دسیفاژی مروی شناخته میشود)

تست بلع

تست بلع معمولا با استفاده از یک درمانگر گفتار و زبان (SLT) انجام شده و می تواند یک ارزیابی اولیه خوب از توانایی های بلع شما باشد..

متخصص از شما خواهد خواست مقداری آب بنوشید زمانی که طول می کشید و تعداد دفعات بلع ثبت خواهد شد. از شما خواسته میشود مقداری پودینگ یا میوه نرم را جویده و قورت دهید بنابراین درمانگر می تواند ببیند چگونه لبها، زبان و ماهیچه هایتان در گلو کار می کنند.

ویدئو فلورسکوپی

در ویدئو فلورسکوپی توانایی شما در بلع ارزیابی میشود. این کار در بخش اشعه ایکس انجام شده و یک تصویر متحرک از بلع شما در زمان واقعی ارائه می دهد. از شما خواسته میشود نوشیدنی ها و غذاهای مختلف را با غلظت های مختلف بخورید که با مایعی غیر سمی که باریوم نام دارد و در عکس برداری با اشعه ایکس دیده میشود مخلوط شده اند. نتایج ثبت می شود و این امکان فراهم میشود که مشکلات بلع شما به صورت کامل بررسی گردد.

یک ویدئوفلورسکوپی معمولا در حدود ۳۰ دقیقه طول می کشد. معمولا عوارض چندانی ندارد فقط اینکه باریوم ممکن است سبب یبوست شود.

ناسوآندوسکوپی

ناسوآندوسکوپی که گاهی آندوسکوپی فیبرواپتیک نیز نامیده میشود بلع را ارزیابی می کند و در آن مسیرهای هوا در بینی و بالاتر بررسی می گردد.

آندوسکوپ (یک لوله باریک و منعطف است با یک دوربین و چراغی در انتهای آن) وارد بینی شما میشود بنابراین متخصص میتواند داخل گلو مسیرهای هوای بالاتر را مشاهده کرده و اسندادها و مشکلات دیگر در آن حوزه را شناسایی نماید.

همچنین می توان از آندوسکوپی فیبرواپتیک برای دیسفاژی حلقی بعد از قورت دادن یک مقدار کم از مایع آزمایش (که معمولا آب رنگی یا شیر است) استفاده کرد.

ممکن است از اسپری بی حسی موضعی در بینی تان استفاده شود اما از آنجایی که دوربین پایین تر از گلو نمی رود  باعث استفراغ کردن نمیشود. این شیوه بسیار ایمن بوده و تنها چند دقیقه به طول می انجامد.

آزمایشهای مخصوص برای دیسفاژی مروی

منومتری و بررسی PH بیست و چهار ساعته- عمکلرد مری را بررسی می نماید. یک مجرای کوچک با سنسورهای فشار از بینی به مری گذرانده میشود تا مقدار اسیدی که از معده تان بازگردانده میشود بررسی گردد. این کار می تواند به شما در تعیین هر گونه مشکلی در بلع کمک تماید.

گاستروسکوپی تشخیصی- که با نام آندوسکوپی تشخیصی معده یا OGD نیز شناخته میشود یک بررسی داخلی با استفاده از یک آندوسکوپ (لوله باریک و منعطفی که در انتهای آن چرغ و دوربین نصب شده است) انجام میشود.

آندوسکوپ از گلو به مری فرستاده میشود. با این اقدام می توان رشدهای سرطانی و بافتهای اسکار را شناسایی کرد.

ارزیابی های تغذیه ای

ممکن است برای بررسی نداشتن سوء تغذیه نیاز باشد ارزیابی های تغذیه ای بر روی شما انجام شود. این کار توسط یک متخصص تغذیه با یک درمانگر گفتار و زبان انجام شود.

اغلب مشکلات بلع را می توان مدیریت کرد البته درمانی که دریافت می دارید به نوع دیسفاژی که دارید بستگی دارد.

درمان به این بستگی دارد که مشکل بلع در شما از دهان یا گلو (دیسفاژی حلقی) یا در مری (دیسفاژی مروی) است. در زمان تصمیم گیری برای درمان یا مدیریت دیسفاژی علت ایجاد آن نیز در نظر گرفته میشود. در برخی موارد درمان علت پایه مثل سرطان دهان یا سرطان مری می تواند به تعدیل مشکلات بلع کمک نماید.

در مان دیسفاژی را می توان با کمک گروهی از متخصصین که شامل یک گفتار درمان، متخصص تغذیه و احتمالا یک جراح میشود مدیریت کرد.

درمانهای دیسفاژی حلقی

اگر دیسفاژی حلقی به خاطر مشکلی که بر سیستم عصبی تاثیر گذاشته است ایجاد شده باشد درمان آن با مشکل انجام میشود. دلیلش این است که این مشکلات را نمی توان معمولا با استفاده از دارو و یا جراحی اصلاح کرد. سه راه ممکن برای مدیریت دیسفاژی حلقی و ایمن ساختن خوردن و نوشیدن تا حد ممکن وجود دارد:

  • بلع درمانی
  • تغییر در رژیم غذایی
  • لوله های تغذیه

بلع درمانی

ممکن است برای بلع درمانی به یک گفتار درمان ارجاع داده شوید. یک درمانگرگفتار و زبان برای کار کردن با افرادی که مشکلات بلع و خوردن دارند آموزش داده شده اند.

درمانگر از طیفی از تکنیکها که مخصوص مشکل شما طراحی شده اند مثل یاد دادن ورزشهای بلع استفاده می کند.

تغییرات در رژیم غذایی

برای تغییر در زژیم غذایی و حصول اطمینان از دریافت رژیم غذایی سالم و متعادل ممکن است به متخصص تغذیه ارجاع داده شوید.

متخصص تغذیه می تواند مجموعه از غذاهای نرم تر و و مایعات با غلظت بیشنر که بلع آنها آسانتر است پیشنهاد دهد. همچنین اطمینان حاصل می کنند که شما حمایت لازم را در زمان غذا خوردن دریافت می دارید.

لوله های تغذیه

می توان از لوله های تغذیه برای ارائه مواد غذایی در زمانی که در حال بازیابی توانایی در بلع هستید استفاده نمود. از آنها همچنین می توان در موارد جدی دیسفاژی که شما را در معرض سوء تغذیه یا از دست رفتن آب بدن قرار می دهد استفاده نمود. لوله های تغذیه همچنین می توانند مصرف داروهایی را که برای مشکلات دیگر شما مورد نیاز است را راحت تر سازند. دو نوع لوله تغذیه وجود دارد:

یک لوله ناساگاستریک (NG) : لوله ای که از بینی گذشته و وارد معده میشود

یک لوله گاستروستومی به روش آندوسکوپی از طریق پوست (G-Tube) یا (PEG) : لوله ای که مستقیما در معده کاشته میشود

لوله های ناساگاستریک برای استفاده کوتاه مدت طراحی شده اند. این لوله نیاز به تعویض داشته و از هر یک ماه باید عوض شده و در داخل سوراخ دیگر بینی قرار داده شود.

لوله های  PEG برای استفاده بلند مدت طراحی شده اند زیر که در زیر لباس پنهان میشود. با این وجود، ریسک بالاتری برای عوارض جزئی مثل عفونت پوست یا بسته شدن لوله در مقایسه با لوله های ناساگاستریک دارند.

دو عارضه اصلی لوله های PEG عبارتند از عفونت و خونریزی داخلی.

شما می توانید در مورد مزایا و معایب هر دو نوع لوله های تغذیه با تیم درمانی خود مشورت نمایید.

درمانهای دیسفاژی مروی

دیسفاژی مروی به مشکلات بلع در نتیجه اختلالی در مری گفته میشود.

دارو درمانی

بسته به علت، می توان دیسفاژی مروی را با دارو درمان کرد. برای مثال، از مهار کننده های پروتون پمپ (PPIs) که برای درمان سوء هاضمه استفاده میشود می تواند علائم ایجاد شده به خاطر تنگ شدن یا زخم شدن مری را بهبود دهد.

بوتاکس

گاهی از بوتاکس برای درمان آشالازی استفاده میشود یک اختلال که در آن ماهیچه ها در مری بسیار سخت شده و نمی گذارد غذا و مایعات وارد معده شوند.

از بوتاکس می توان برای سست کردن ماهیچه های سخت شده  که مانع از رسیدن غذا به معده میشوند استفاده کرد. با این وجود، این تاثیرات فقط در حدود ۶ ماه دوام دارند.

جراحی

دیگر موارد دیسفاژی مروی را می توان معمولا با جراحی درمان کرد.

از دیلاتاسیون آندوسکوپیک در سطح گسترده ای برای درمان دیسفاژی حاصل از انسداد استفاده میشود. از این شیوه همچنین می توان برای باز تر کردن مری اگر زخم شده باشد استفاده کرد.

دیلاتاسیون آندوسکوپیک در طول یک معاینه داخلی مری یا استفاده از آندوسکوپی انجام داد. آندوسکوپ (یک لوله باریک که به یک انتهای آن دوریبن و چراغ مصل شده است) از گلو عبور داده شده و به مری وارد میشود و تصاویر داخل بدن را به یک صفحه مانیتور منتقل می کند.

با استفاده از این تصاویر به عنوان راهنما، یک بالن یا یک بوژی (یک ابزار پزشکی باریک و منعطف) از قسمتهای باریک شده مری عبور داده میشود تا دوباره آن را اتساع دهد.

اگر از بالن استفاده شود، به تدریج باد میشود تا مری وسیع تر شود و سپس باد آن خالی و خارج می گردد. ممکن است قبل از اقدام به شما یک داروی مسکن داده شود تا شما را آرام نماید. ریسک کمی وجود دارد که این عمل مری شما را پاره یا سوراخ نماید.

گذاشتن استنت

اگر مبتلا به سرطان ریه هستید که قابل برداشتن نیست، پیشنهاد میشود که به جای دیلاتاسیون آندوسکوپیک از استنت استفاده کنید.دلیلش این است که زمانی که سرطان دارید، احتمال سوراخ شدن مری در زمان اتساع آن بیشتر میشود. یک استنت (که معمولا یک لوله فلزی مشبک است) در طول یک آندوسکوپی یا تحت راهنمای اشعه ایکس داخل مری نصب میشود. سپس استنت به تدریج باز شده و راهی برای عبور غذا فراهم می آورد. برای اینکه استنت باز مانده و مسدود نگردد باید از یک رژیم غذایی خاص پیروی نمایید.

درمان نوزادان متولد شده با دیسفاژی

اگر نوزاد شما با مشکلات بلع (دیسفاژی مادرزادی) متولد شده است درمان آن به علت بستگی دارد.

فلج مغزی: یک درمانگر گفتار و زبان (SLT)  به کودک شما خواهد آموخت که چگونه ببلعد، چگونه نوع غذایی را که می خورند تنظیم کنید و چگونه از لوله های تغذیه استفاده نمایید.

شکاف لب و کام- معمولا با جراحی قابل درمان است.

تنگ شدن مری- می توان آن را با نوعی جراحی که دیلاتاسیون نامیده میشود درمان و مری را اتساع داد.

دادن شیر مادر یا شیشه شیر به کودک

بیماری ریفلاکس معده ای مروی (GORD) را می توان با استفاده از غذاهایی که غلظت کافی دارند به حای استفاده از شیر مادر یا شیرخشک درمان کرد. گاهی ممکن است از دارو نیز استفاده شود

دکتررضااسدی

پزشک، متخصص اپیدمیولوژی، پژوهشگر بین المللی، استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد و مشاور سازمان بهداشت جهانی. او سابقه تدریس در زمینه نگارش علمی از 10 سال گذشته دارد و شیوه آموزشی او بسیار آسان و روان است. - شاخص h براساس اسکوپوس: 22 - تعداد مقالات نمایه شده ISI تا سال 1398: 35

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

درد مفصل یا آرتورز و درمانهاي آن

پ ژوئن 13 , 2019
انواع متداول آرتورز عبارتند از اُستئوآرتریت ، رومايسم مفصلي و آرتورزي كه پس از جراحت اتفاق مي افتد. آرتورز شما از هر نوع كه باشد، علائم اصلي آن در زانو عبارتند از درد، التهاب و سفت شدگي زانو. در طول زمان، ممكن است آن قدر سفت و سخت شود كه راه رفتن مشكل گرديده يا حتي غير ممكن گردد. ممكن است بسته به نوع آرتورز علائم ديگري نيز داشته باشيد.

سردبیر

دکتر رضا اسدی

من یکی از بزرگترین اهداف همیشگی ام، ترویج شیوه زندگی سالم بوده است. این کار را با آموزش سلامت به بیمارانم آغاز کردم و سپس در فضای مجازی آن را توسعه دادم.

دسترسی سریع