ديسفاژي (مشكل در بلع)

ديسفاژي يك اصطلاح پزشكي است براي مشكل در بلع. برخي از مبتلايان به ديسفاژي در قورت دادن برخي از غذاها يا مايعات خاص مشكل دارند در حالي كه برخي ديگر در بلع همه مواد غذايي مشكل دار هستند.

 ديسفاژي (مشكل در بلع)

ديسفاژي يك اصطلاح پزشكي است براي مشكل در بلع. برخي از مبتلايان به ديسفاژي در قورت دادن برخي از غذاها يا مايعات خاص مشكل دارند در حالي كه برخي ديگر در بلع همه مواد غذايي مشكل دار هستند.

علائم ديگر ديسفاژي عبارتند از:

  • سرفه يا احساس خفگي در زمان خوردن يا نوشيدن
  • بالا آوردن غذا، گاهي از طريق بيني
  • اين حس كه غذا به گلو يا سينه چسبيده است
  • تراوش مداوم بزاغ از دهان
  • عدم توانايي در جويدن درست غذا
  • يك صداي غلغل در زمان خوردن يا نوشيدن
  • در طول زمان، ديسفاژي مي تواند منجر به علائمي نظير از دست دادن وزن و عفونتهاي مكرر سينه شود.

چه زماني بايد به دنبال كمك پزشكي بود

اگر شما يا كسي كه مراقبت از آن را بر عهده داريد در بلع مشكل دارد يا علائم ديگري از ديسفاژي دارد بايد براي از بين بردن علائم به دنبال درمان باشيد. با بررسي زودهنگام همچنين مي توان احتمال بيماري هاي جدي مثل سرطان مري را رد كرد.

درمان ديسفازي

درمان معمولا به علت و نوع ديسفاژي بستگي دارد.

در بسياري موارد مي توان ديسفاژي را با مديريت محتاطانه بهبود داد اما هميشه درمان ممكن نيست. درمانهاي ديسفاژي عبارتند از:

  • درمان گفتار و زبان براي يادگيري تكنيك هاي بلع
  • تغيير در غلظت غذاها و مايعاتي كه فرد در بلع آنها مشكل دارد
  • استفاده از ديگر شيوه هاي تغذيه مثل تغذيه با لوبه از طريق بيني و يا معده
  • جراحي براي عريض كردن مري با كشيدن آن يا وارد كردن يك لوله پلاستيكي يا فلزي (استنت)

علل ديسفاژي

ديسفاژي معمولا به خاطر يك مشكل ديگر در سلامت ايجاد ميشود مثل:

  • بيماري كه بر سيستم عصبي تاثير مي گذارد مثل سكته مغزي، جراحت سر، MS يا ديمانس
  • سرطان- مثل سرطان دهان يا سرطان ريه
  • بيماري ريفلاكس مروي معده اي (GORD)- كه در آن اسيد معده به مري بازگشت مي خورد
  • كودكان نيز ممكن است در نتيجه يك ناتوانايي يادگيري يا رشدي مثل فلج مغزي به اين مشكل مبتلا شوند.

عوارض ديسفاژي

ديسفاژي گاها مي تواند به مشكلات ديگري منجر گردد.

يكي از رايج ترين مشكلات سرفه يا احساس خفگي در زماني است كه غذا مسير اشتباه رفته و مسير تنفس را مي بندد. اين امر منجر به عفونتهاي ريه نظير ذات ريه استنشاقي ميشود كه نياز به درمان اورژانسي پزشكي دارد.

ذات الريه استنشاقي مي تواند بعد از استنشاق تصادفي چيزي مثل يك تكه كوچك غذا ايجاد شود. علائم هشدار دهنده ذات الريه استنشاقي عبارتند از:

  • يك صداي غلغل در زمان خوردن يا نوشيدن
  • سرفه كردن در زمان خوردن يا نوشيدن
  • مشكل در تنفس- تنفس مي تواند سريع و كم عمق باشد

اگر ديسفاژي در شما يا كسي كه مراقبت از او را بر عهده داريد تاييد شده است و در چنين علائمي را مشاهده كرديد حتما با فوريتهاي پزشكي تماس بگيريد.

ديسفاژي مي تواند به اين معنا باشد كه شما از خوردن يا نوشيدن به خاطر ترس از خفه شدن اجتناب مي كنيد كه مي تواند به سوء تغذيه يا كم آبي بدن منجر گردد.

ديسفاژي همچنين مي تواند بر كيفيت زندگي شما تاثير بگذارد چرا  كه مانع از لذت بردن شما ازغذا خوردن و شركت در دورهمايي هاي اجتماعي مي گردد.

ديسفاژي در كودكان

اگر كودكي كه مدتي طولاني است به ديسفاژي مبتلا است به خوبي غذا نمي خورد مواد غذايي لازم براي رشد ذهني و جسمي را دريافت نمي دارد. كودكاني كه در خوردن مشكل دارند زمان غذا خورن برايشان بسيار استرس زا است كه مي تواند به مشكلات رفتاري منجر گردد.

علل

از آنجايي كه بلع يك پروسه پيچيده است، دلايل بسياري براي وقوع ديسفاژي وجود دارد:

دو نوع اصلي براي ديسفاژي وجود دارد كه به خاطر وجود مشكل در موارد زير ايجاد ميشود:

  • دهان يا گلو- كه با نام ديسفاژي اروفارینژیال (دهانی-حلقی) شناخته ميشود
  • مري (مجرايي كع غذا را از دهان به معده حمل مي كند)- با نان ديسفاژي مروي شناخته ميشود

برخي از علل ديسفاژي در زير توضيح داده شده اند.

علل نورولوژيكي

آسيب ديدن سيستم عصبي (در مغز و نخاع) مي تواند با مسئوليت اعصاب براي شروع و كنترل بلع تداخل ايجاد نمايد. برخي از علل نورولوژيكي ديسفاژي عبارتند از:

  • يك سكته مغزي
  • بيماريهاي نورولوژيكي كه سبب آسيب يدن مغزي و سيستم عصبي در طول زمان ميشود از جمله بيماري پاركينسون، MS، ديمانس يا بيماري نورون حركتي
  • تورمورهاي مغزي
  • میاستنی گراو- يك بيماري نادر كه سبب تضعيف ماهيچه ها ميشود
  • مشكلات مادرزادي و مشكلات رشد

اصطلاح “مادرزادي” به معناي چيزي است كه با آن به دنيا آمده ايد. مشكلات رشدي بر نحوه رشد تاثير مي گذارند.

مشكلات مادرزادي و رشدي كه باعث ديسفاژي ميشوند عبارتند از:

  • ناتوانايي هاي يادگيري- كه در آن يادگيري، فهم و برقراري ارتباط با مشكل انجام ميشود
  • فلج مغزي- گروهي از بيماريهاي نورولوژيكي كه بر حركت و هماهنگي بدن تاثير ميگذارد
  • لب شكري و شكاف كام- يك نقص متداول تولد كه به شكافي در لب بالايي يا سقف دهان منجر مي گردد.
  • انسداد

مشكلي كه سبب انسداد در گلو يا باريك شدن مري (مجرايي كه غذا را از دهان به معده منتقل مي كند) ميشود و ميتواند سبب مشكل در بلع گردد.

برخي از علل انسداد و باريك شدن مري عبارتند از:

  • سرطان دهان با سرطان گلو مثل سرطان حنجره يا سرطان مري- زماني كه اين سرطان ها درمان ميشوند انسداد هم خود به خود رفع مي گردد
  • كيسه هاي حلقي (گلو)- يك كيسه بزرگ كه در قسمت بالاي مري ايجاد ميشود كه توانايي بلع مايعات و جامدات را كاهش مي دهد، يك شكل نادر است كه بيشتر در افراد مسن ايجاد ميشود
  • اوزفاژیت ائوزینوفیلیک- نوعي گلبول سفيد خون (ائوزینوفیل‌) كه در جداره مري به خاطر واكنش به غذاها، مواد حساسيت زا و يا ريفلكس اسيد ايجاد ميشود و به جداره مري آسيب رسانده و سبب مشكلاتي در بلع مي گردد
  • درمان راديوتراپي- مي توانند سبب ايجاد بافت اسكار شود كه مسير عبور گلو و مري را تنگ مي نمايد
  • بيماري ريفلكس معدوي- مروي (GORD)- اسيد معده مي توانند سبب ايجاد بافت اسكار شده و مري را تنگ نمايد
  • عفونتهايي مثل سل يا برفك- مي توانند منجر به التهاب مري شوند

مشكلات عضلاني

هر مشكلي كه بر ماهيچه هايي كه براي قورت دادن و پايين دادن غذا از مري به معده تاثير بگذارد مي تواند سبب ديسفاژي شود اگرچه كه چنين مشكلاتي نادر هستند.

دو مشكل عضلاني كه به ديسفاژي منجر مي گردند عبارتند از:

  • اسكلرودرمي- كه در آن سيستم ايمني (سيستم طبيعي دفاعي بدن) به بافت الم حمله كرده و به سفت شدن گلو و عضله هاي مري مي گردد
  • آشالازي- كه در آن ماهيچه ها در مري توانايي شل شدن و باز شدن را از دست داده و اجازه ورود مايعات و غذاها را نمي دهد

علل ديگر

ماهيچه هايي كه براي بلع استفاده ميشوند ممكن است با گذشت زمان ضعيف تر شوند. به همين دليل است كه ديسفاژي در افراد مسن بيشتر است.

بيماري انسداد ريوي مزمن (COPD) مجموعه اي از مشكلات ريوي است كه تنفس درست را مشكل مي سازد. مشكلات تنفسي گاها مي توانند بر توانايي بلع تاثير بگذارند.

ديسفاژي همچنين مي تواند گاها به در نتيجه عوارضي از جراحي سر يا گردن ايجاد گردد.

پزشكتان مي تواند معاينات اوليه براي بلع را در شما انجام دهد. ممكن است براي آزمايشات و درمانهاي بيشتر به پزشكان ديگري ارجاع داده شويد.

پزشكتان از شما خواهد پرسيد:

  • چه مدتي است كه علائم ديسفاژي را داريد
  • علائمتان مي آيند و مي روند يا بدتر ميشوند
  • آيا ديسفاژي بر توانايي قورت دادن جامدات در شما تاثير گذاشته يا مايعات را هم نمي توانيد ببلعيد
  • آيا وزن كم كرده ايد

پزشك پس از ارزيابي هاي اوليه براي آزمايشات و درمانهاي بيشتر شما را به مراكر زير ارجاع خواهد داد:

  • يك درمانگر گفتار و زبان (SLT)
  • يك نورولوژيست- متخصص بيماري هايي كه بر مغز و اعصاب و نخاع تاثير مي گذارند
  • يك متخصص بيماري هاي معده و روده

با آزمايشات مي توان تشخيص داد كه علت ديسفاژي از كداميك از موارد زير است:

  • دهان يا گلو (ديسفاژي حلقي دهاني)
  • مري (مجرايي كه غذا را از دهان به معده حمل مي كند كه با نام دسيفاژي مروي شناخته ميشود)

تست بلع

تست بلع معمولا با استفاده از يك درمانگر گفتار و زبان (SLT) انجام شده و مي تواند يك ارزيابي اوليه خوب از توانايي هاي بلع شما باشد..

متخصص از شما خواهد خواست مقداري آب بنوشيد زماني كه طول مي كشيد و تعداد دفعات بلع ثبت خواهد شد. از شما خواسته ميشود مقداري پودينگ يا ميوه نرم را جويده و قورت دهيد بنابراين درمانگر مي تواند ببيند چگونه لبها، زبان و ماهيچه هايتان در گلو كار مي كنند.

ويدئو فلورسكوپي

در ويدئو فلورسكوپي توانايي شما در بلع ارزيابي ميشود. اين كار در بخش اشعه ايكس انجام شده و يك تصوير متحرك از بلع شما در زمان واقعي ارائه مي دهد. از شما خواسته ميشود نوشيدني ها و غذاهاي مختلف را با غلظت هاي مختلف بخوريد كه با مايعي غير سمي كه باريوم نام دارد و در عكس برداري با اشعه ايكس ديده ميشود مخلوط شده اند. نتايج ثبت مي شود و اين امكان فراهم ميشود كه مشكلات بلع شما به صورت كامل بررسي گردد.

يك ويدئوفلورسكوپي معمولا در حدود 30 دقيقه طول مي كشد. معمولا عوارض چنداني ندارد فقط اينكه باريوم ممكن است سبب يبوست شود.

ناسوآندوسكوپي

ناسوآندوسكوپي كه گاهي آندوسكوپي فيبرواپتيك نيز ناميده ميشود بلع را ارزيابي مي كند و در آن مسيرهاي هوا در بيني و بالاتر بررسي مي گردد.

آندوسكوپ (يك لوله باريك و منعطف است با يك دوربين و چراغي در انتهاي آن) وارد بيني شما ميشود بنابراين متخصص ميتواند داخل گلو مسيرهاي هواي بالاتر را مشاهده كرده و اسندادها و مشكلات ديگر در آن حوزه را شناسايي نمايد.

همچنين مي توان از آندوسكوپي فيبرواپتيك براي ديسفاژي حلقي بعد از قورت دادن يك مقدار كم از مايع آزمايش (كه معمولا آب رنگي يا شير است) استفاده كرد.

ممكن است از اسپري بي حسي موضعي در بيني تان استفاده شود اما از آنجايي كه دوربين پايين تر از گلو نمي رود  باعث استفراغ كردن نميشود. اين شيوه بسيار ايمن بوده و تنها چند دقيقه به طول مي انجامد.

آزمايشهاي مخصوص براي ديسفاژي مروي

منومتري و بررسي PH بيست و چهار ساعته- عمكلرد مري را بررسي مي نمايد. يك مجراي كوچك با سنسورهاي فشار از بيني به مري گذرانده ميشود تا مقدار اسيدي كه از معده تان بازگردانده ميشود بررسي گردد. اين كار مي تواند به شما در تعيين هر گونه مشكلي در بلع كمك تمايد.

گاستروسكوپي تشخيصي- كه با نام آندوسكوپي تشخيصي معده يا OGD نيز شناخته ميشود يك بررسي داخلي با استفاده از يك آندوسكوپ (لوله باريك و منعطفي كه در انتهاي آن چرغ و دوربين نصب شده است) انجام ميشود.

آندوسكوپ از گلو به مري فرستاده ميشود. با اين اقدام مي توان رشدهاي سرطاني و بافتهاي اسكار را شناسايي كرد.

ارزيابي هاي تغذيه اي

ممكن است براي بررسي نداشتن سوء تغذيه نياز باشد ارزيابي هاي تغذيه اي بر روي شما انجام شود. اين كار توسط يك متخصص تغذيه با يك درمانگر گفتار و زبان انجام شود.

اغلب مشكلات بلع را مي توان مديريت كرد البته درماني كه دريافت مي داريد به نوع ديسفاژي كه داريد بستگي دارد.

درمان به اين بستگي دارد كه مشكل بلع در شما از دهان يا گلو (ديسفاژي حلقي) يا در مري (ديسفاژي مروي) است. در زمان تصميم گيري براي درمان يا مديريت ديسفاژي علت ايجاد آن نيز در نظر گرفته ميشود. در برخي موارد درمان علت پايه مثل سرطان دهان يا سرطان مري مي تواند به تعديل مشكلات بلع كمك نمايد.

در مان ديسفاژي را مي توان با كمك گروهي از متخصصين كه شامل يك گفتار درمان، متخصص تغذيه و احتمالا يك جراح ميشود مديريت كرد.

درمانهاي ديسفاژي حلقي

اگر ديسفاژي حلقي به خاطر مشكلي كه بر سيستم عصبي تاثير گذاشته است ايجاد شده باشد درمان آن با مشكل انجام ميشود. دليلش اين است كه اين مشكلات را نمي توان معمولا با استفاده از دارو و يا جراحي اصلاح كرد. سه راه ممكن براي مديريت ديسفاژي حلقي و ايمن ساختن خوردن و نوشيدن تا حد ممكن وجود دارد:

  • بلع درماني
  • تغيير در رژيم غذايي
  • لوله هاي تغذيه

بلع درماني

ممكن است براي بلع درماني به يك گفتار درمان ارجاع داده شويد. يك درمانگرگفتار و زبان براي كار كردن با افرادي كه مشكلات بلع و خوردن دارند آموزش داده شده اند.

درمانگر از طيفي از تكنيكها كه مخصوص مشكل شما طراحي شده اند مثل ياد دادن ورزشهاي بلع استفاده مي كند.

تغييرات در رژيم غذايي

براي تغيير در زژيم غذايي و حصول اطمينان از دريافت رژيم غذايي سالم و متعادل ممكن است به متخصص تغذيه ارجاع داده شويد.

متخصص تغذيه مي تواند مجموعه از غذاهاي نرم تر و و مايعات با غلظت بيشنر كه بلع آنها آسانتر است پيشنهاد دهد. همچنين اطمينان حاصل مي كنند كه شما حمايت لازم را در زمان غذا خوردن دريافت مي داريد.

لوله هاي تغذيه

مي توان از لوله هاي تغذيه براي ارائه مواد غذايي در زماني كه در حال بازيابي توانايي در بلع هستيد استفاده نمود. از آنها همچنين مي توان در موارد جدي ديسفاژي كه شما را در معرض سوء تغذيه يا از دست رفتن آب بدن قرار مي دهد استفاده نمود. لوله هاي تغذيه همچنين مي توانند مصرف داروهايي را كه براي مشكلات ديگر شما مورد نياز است را راحت تر سازند. دو نوع لوله تغذيه وجود دارد:

يك لوله ناساگاستريك (NG) : لوله اي كه از بيني گذشته و وارد معده ميشود

يك لوله گاستروستومی به روش آندوسكوپي از طريق پوست (G-Tube) يا (PEG) : لوله اي كه مستقيما در معده كاشته ميشود

لوله هاي ناساگاستريك براي استفاده كوتاه مدت طراحي شده اند. اين لوله نياز به تعويض داشته و از هر يك ماه بايد عوض شده و در داخل سوراخ ديگر بيني قرار داده شود.

لوله هاي  PEG براي استفاده بلند مدت طراحي شده اند زير كه در زير لباس پنهان ميشود. با اين وجود، ريسك بالاتري براي عوارض جزئي مثل عفونت پوست يا بسته شدن لوله در مقايسه با لوله هاي ناساگاستريك دارند.

دو عارضه اصلي لوله هاي PEG عبارتند از عفونت و خونريزي داخلي.

شما مي توانيد در مورد مزايا و معايب هر دو نوع لوله هاي تغذيه با تيم درماني خود مشورت نماييد.

درمانهاي ديسفاژي مروي

ديسفاژي مروي به مشكلات بلع در نتيجه اختلالي در مري گفته ميشود.

دارو درماني

بسته به علت، مي توان ديسفاژي مروي را با دارو درمان كرد. براي مثال، از مهار كننده هاي پروتون پمپ (PPIs) كه براي درمان سوء هاضمه استفاده ميشود مي تواند علائم ايجاد شده به خاطر تنگ شدن يا زخم شدن مري را بهبود دهد.

بوتاكس

گاهي از بوتاكس براي درمان آشالازي استفاده ميشود يك اختلال كه در آن ماهيچه ها در مري بسيار سخت شده و نمي گذارد غذا و مايعات وارد معده شوند.

از بوتاكس مي توان براي سست كردن ماهيچه هاي سخت شده  كه مانع از رسيدن غذا به معده ميشوند استفاده كرد. با اين وجود، اين تاثيرات فقط در حدود 6 ماه دوام دارند.

جراحي

ديگر موارد ديسفاژي مروي را مي توان معمولا با جراحي درمان كرد.

از ديلاتاسيون آندوسكوپيك در سطح گسترده اي براي درمان ديسفاژي حاصل از انسداد استفاده ميشود. از اين شيوه همچنين مي توان براي باز تر كردن مري اگر زخم شده باشد استفاده كرد.

ديلاتاسيون آندوسكوپيك در طول يك معاينه داخلي مري يا استفاده از آندوسكوپي انجام داد. آندوسكوپ (يك لوله باريك كه به يك انتهاي آن دوريبن و چراغ مصل شده است) از گلو عبور داده شده و به مري وارد ميشود و تصاوير داخل بدن را به يك صفحه مانيتور منتقل مي كند.

با استفاده از اين تصاوير به عنوان راهنما، يك بالن يا يك بوژي (يك ابزار پزشكي باريك و منعطف) از قسمتهاي باريك شده مري عبور داده ميشود تا دوباره آن را اتساع دهد.

اگر از بالن استفاده شود، به تدريج باد ميشود تا مري وسيع تر شود و سپس باد آن خالي و خارج مي گردد. ممكن است قبل از اقدام به شما يك داروي مسكن داده شود تا شما را آرام نمايد. ريسك كمي وجود دارد كه اين عمل مري شما را پاره يا سوراخ نمايد.

گذاشتن استنت

اگر مبتلا به سرطان ريه هستيد كه قابل برداشتن نيست، پيشنهاد ميشود كه به جاي ديلاتاسيون آندوسكوپيك از استنت استفاده كنيد.دليلش اين است كه زماني كه سرطان داريد، احتمال سوراخ شدن مري در زمان اتساع آن بيشتر ميشود. يك استنت (كه معمولا يك لوله فلزي مشبك است) در طول يك آندوسكوپي يا تحت راهنماي اشعه ايكس داخل مري نصب ميشود. سپس استنت به تدريج باز شده و راهي براي عبور غذا فراهم مي آورد. براي اينكه استنت باز مانده و مسدود نگردد بايد از يك رژيم غذايي خاص پيروي نماييد.

درمان نوزادان متولد شده با ديسفاژي

اگر نوزاد شما با مشكلات بلع (ديسفاژي مادرزادي) متولد شده است درمان آن به علت بستگي دارد.

فلج مغزي: يك درمانگر گفتار و زبان (SLT)  به كودك شما خواهد آموخت كه چگونه ببلعد، چگونه نوع غذايي را كه مي خورند تنظيم كنيد و چگونه از لوله هاي تغذيه استفاده نماييد.

شكاف لب و كام- معمولا با جراحي قابل درمان است.

تنگ شدن مري- مي توان آن را با نوعي جراحي كه ديلاتاسيون ناميده ميشود درمان و مري را اتساع داد.

دادن شير مادر يا شيشه شير به كودك

بيماري ريفلاكس معده اي مروي (GORD) را مي توان با استفاده از غذاهايي كه غلظت كافي دارند به حاي استفاده از شير مادر يا شيرخشك درمان كرد. گاهي ممكن است از دارو نيز استفاده شود

دکتررضااسدی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

درد مفصل یا آرتورز و درمانهاي آن

پ ژوئن 13 , 2019
انواع متداول آرتورز عبارتند از اُستئوآرتریت ، رومايسم مفصلي و آرتورزي كه پس از جراحت اتفاق مي افتد. آرتورز شما از هر نوع كه باشد، علائم اصلي آن در زانو عبارتند از درد، التهاب و سفت شدگي زانو. در طول زمان، ممكن است آن قدر سفت و سخت شود كه راه رفتن مشكل گرديده يا حتي غير ممكن گردد. ممكن است بسته به نوع آرتورز علائم ديگري نيز داشته باشيد.

سردبیر

دکتر رضا اسدی

من یکی از بزرگترین اهداف همیشگی ام، ترویج شیوه زندگی سالم بوده است. این کار را با آموزش سلامت به بیمارانم آغاز کردم و سپس در فضای مجازی آن را توسعه دادم.

دسترسی سریع