سندروم شوگرن

سندروم شوگرن اغلب سبب خشكي دهان و چشم ها ميشود.

سندروم شوگرن چيست؟

سندروم شوگرن اغلب سبب خشكي دهان و چشم ها ميشود. همچنين مي تواند ديگر اندامهاي بدن از جمله ريه ها، كليه ها، پوست و سيستم عصبي را نيز تحت تاثير قرار دهد. اين بيماري براي اولين بار در سال 1933 توسط يك متخصص چشم (چشم پزشك) سوئدي به نام هنريك شوگرن توضيح داده شد.

سندرم شوگرن

نوعي بيماري خود ايمني است. در حالت طبيعي، بدن ما براي مبارزه با عفونت ها آنتي بادي ايجاد مي كند مثلا وقتي سرما خورده يا گلودرد داريم. اين آنتي باديها به كشتن سلولهاي ميكروب (باكتري يا ويروس) كه سبب عفونت شده كمك مي كنند. در بيماريهاي خودايمني بدن آنتي باديهاي مشابهي (autoantibodies) ايجاد مي كند كه به سلولهاي طبيعي اش حمله مي كند. علت اين بيماري مشخص نيست.

در سندروم شوگرن، اين اتوآنتي باديها به سلولهاي غدد خاصي حمله مي كنند. تاثيرش اين است كه اين غدد نمي توانند ترشحات معمول خود را آزاد كنند. اين بدين معنا است كه علائم سندروم شوگرن عمدتا به خاطر خشكي و فقدان ترشحات غدد است.

سندروم شوگرن اوليه: توضيح دهنده سندروم شوگرني است كه خود به خود ايجاد شده است. حدودا از هر 1000 نفر يك نفر مبتلا به اين بيماري است.

سندروم شوگرن ثانويه: توضيح دهنده سندروم شوگرني است كه در رابطه با ديگر بيماري هاي خود ايمني مثلآ آرتريت روماتوئيد يا لوپوس‌ اریتماتوی‌ منتشر به وجود آمده باشد.

چه كساني به سندروم شوگرن مبتلا ميشوند؟

تصور ميشود كه در كشورهاي توسعه يافته نظير انگلستان نيم ميليون نفر به سندروم شوگرن مبتلا هستند اگرچه همه به دنبال كمك پزشكي براي علائم خود نبوده اند. از هر 10 نفر 9 نفر مبتلا به اين بيماري زن هستند. اغلب افراد زماني برا ياولين بار متوجه علائم ميشوند كه در دهه 30 يا 40عمر خود هستند.

علائم سندروم شوگرن چيست؟

دو علامتي كه هر فرد مبتلا به سندروم شوگرن متوجه آن ميشوند عبارتند از:

  • خشكي دهان يا xerostomia.
  • خشكي چشم يا xerophthalmia. ممكن است در چشمها احساس ناراحتي يا وجود ريگ داشته باشيد.

خشكي چشمها، دهان و ديگر قسمتهاي بدن با نام سندروم سيكا شناخته ميشود. سندروم سيكا همانند سندروم شوگرن ممكن است در نتجه پرتودرماني با بيماريهايي مثل سارکوئیدوز يا هموکروماتوز ايجاد شود.

دهان خشك

خشكي دهان مي تواند منجر به مشكلات زير شود:

  • مشكلات بلع و اين حس كه چيزي به گلو در راه بلع چسبيده است (ديسفاژي).
  • برفك (يك عفونت قارچي) در دهان.
  • از دست دادن حس چشايي.
  • پوسيدگي دندان ها و بيماري لثه (ژنژیویت‌). بزاق حاوي عوامل ضدعفونت است بنابراين وقتي توليد بزاق كاهش مي يابد، احتمال ايجاد عفونت در دهان بيشتر ميشود.

خشكي ديگر قسمتهاي بدن

  • خشك واژن در زمان رابطه جنسي مي تواند ايجاد ناراحتي كند (dyspareunia).
  • خشكي مجاري هوايي بالايي (ناي و نايژه) مي تواند منجر به سرفه هاي خشك و عفونتهاي سينه شود.
  • ممكن است خشكي پوست نيز اتفاق افتد.

علائم ديگر

ممكن است متوجه علائم زير شويد:

  • خستگي
  • درد ماهيچه ها و مفاصل. سندروم شوگرن اغلب كساني را تحت تاثير قرار مي دهد كه به بيماريهاي ديگري كه بر روي مفاصل تاثير مي گذارند مثل آرتريت روماتوئيد و لوپوس‌ اریتماتوی‌ منتشر مبتلا هستند.
  • التهاب غدد بزاق از جمله غدد بناگوشي (كه در هر دو گونه درست جلوي گوشها قرار دارند) و غددي كه زير فك و در منطقه گردن قرار دارند.

به ندرت افرادي كه سندروم شوگرن دارند عوارضي نظير عوارض زير خواهند داشت:

آيا سندروم شوگرن عوارضي دارد؟

  • عفونت غدد بزاق
    زخم قرنيه: خشكي چشم مي تواند منجر به عفونت و ايجاد زخمهايي در سطح چشم شود كه اگر درمان نشود به از دست دادن بينايي منجر خواهد شد.
    پانكراتيت: التهاب غده پانكراس است كه مشخصه آن درد شديد در قسمت بالاي شكم است.
    نوروپاتي محيطي: سبب از دست رفتن حسها درانگشتان، دستها، بازوها و پاها ميشود.
    نوروپاتي مغزي: سبب از بين رفتن حس در قسمتهايي در صورت ميشود.
    مشكلات كليوي: به ندرت سندروم شوگرن مي تواند پيشرفت كرده و كليه ها را نيز تحت تاثير قرار دهد. مي تواند سبب التهاب كليه، اختلال در تعادل مايعات بدن، سنگ كليه و اگر درمان نشود از كار افتادگي كليه شود.
  • Pseudolymphoma(لنفوم كاذب): از هر 10 نفر مبتلا به سندروم شوگرن در يك نفر ممكن است شرايطي يه وجود آيد كهلنفوم كاذبناميده ميشود. اين بيماري سبب بزرگ شدن طحال مي گردد (اندامي در قسمت بالا سمت چپ شكم كه به بدن در مبارزه با عفونت و خلاص شدن از شر سلولهاي قديمي قرمز خون كمك ميكند). همچنين سبب بزرگ شدن غدد لنفاوي در بدن ميشود.
  • لنفوم‌ غیرهوجكین‌: در برخي از افراد كه لنفوم كاذب دارند، اين بيماري مي تواند پيشرفت كرده و به لنفوم تبديل شود كه معمولا لنفوم غيرهوجكين است. سابقا تصور ميشد كه از هر 10 نفر فرد مبتلا به لنفوم كاذب يك نفر مبتلا به آن ميشود اما تحقيقات اخيرتر نشان ميدهد كه از اين رقم نامتداولتر است. اين بيماري نوعي سرطان غدد لنفاوي است. رشد آن بسيار كند بوده و در برخي موارد ممكن است بدون هيچ گونه درماني خود به خود از بين برود. اولين علامت در لنفوم غيرهوجكين التهاب غدد لنفواي مخصوصا در گردن است. اگر سندروم شوگرن در شما شناسايي شد، بايد مراقب باشيد و ببينيد آيا توده يا تورمي در گردن، زير بغل و يا كشاله رانتان شكل گرفته يا نه و هر چيز غيرطبيعي را به پزشك خود اطلاع دهيد.
  • تومورهاي غده بناگوشي: اين تومورها در افرادي كه سندروم شوگرن دارند رايج تر است. اگر متوجه التهاب سفتي در هر يك از غدد بناگوشي (كه همان طور كه در بالا توضيح داده شد در ناحيه گونه قرار دارد) شديد، بايد حتما با پزشك سريعا قرار ملاقات بگذاريد.

مشكلات ديگر مربوط به سندروم شوگرن

  • سقط مكرر: سندروم شوگرن به ندرت مي تواند سبب سقطهاي مكرر شود. سقط مكرر اصطلاحي است كه در زماني استفاده ميشود كه زني سه بار يا بيشتر سقط داشته باشد. علتش رابطه بين سندروم شوگرن و شرايطي است كه سندروم آنتي فوسفوليپيد ناميده ميشود.
  • واكنشهاي دارويي: در كساني كه سندروم شوگرن دارند در زمان استفاده از داروهاي خاصي مثل داروهاي آنتي بيوتيك احتمال ايحاد عوارض جانبي بيشتر است.
  • پديده رينود: در اندامهاي انتهايي معمولا انگشتان دست و پا تغيير رنگ ايجاد شده و ممكن است به خاطر قرار گرفتن در تماس با سرما دردناك شود.

چگونه مي توان سندروم شوگرن را شناسايي كرد؟

پزشكتان با بررسي موارد زير مي تواند سندروم شوگرن را در شما شناسايي كند.

  • تست اشك شرمر (Schirmer): در اين آزمايش اشكهاي شما بررسي ميشود. يك كاغذ فيلترمخصوص در زير پلك پايين چشمتان قرار داده ميشود و براي 5 دقيقه نگه داشته ميشود. در سندروم شوگرن، توليد اشك كاهش مي يابد.
  • آزمايش لامپ اسلیت (Slit lamp examination): از يك رنگ مخصوص براي رنگ كردن موقت چشم استفاده ميشود. پزشك با استفاده از يك لامپ مخصوص به داخل چشم نگاه مي كند تا ببيند چشم تغيير كرده يا توليد اشك كاهش يافته است يا خير.
  • نمونه برداري از غدد بزاق: ممكن است براي آزمايش يكي از غدد كوچك بزاقي شما از لب پاييني برداشته شود. اين اقدامي ساده است و مي توان با تزريق يك بي حسي موضعي اين كار را انجام داد. سپس از رنگهاي مخصوصي در آزمايشگاه براي بررسي علائم سندروم شوگرن در اين غده استفاده ميشود.
    جمع آوري بزاق: ممكن است از شما خواسته شود بزاق توليدي در دهانتان در عرض 10 دقيقه را جمع آوري نمائيد. اگر حجم آن كم باشد نشان دهنده سندروم شوگرن است.
    آزمايشهاي خون: پزشمتان ممكن است از شما بخواهد چندتا آزمايش خون انجام دهيد كه التهاب يا علائم بيماري خودايمني در آن مشخص شود.

اگر تشخيص قطعي نباشد و پزشك مشكوك به عوارضي باشد ممكن است آزمايشات ديگري ترتيب داده شود. براي مثال:

  • اسكن مافوق صوت براي بررسي اندامهاي داخلي و غدد لنفاوي شما.
  • آزمايشات خاصي بر روي ادرار براي بررسي عملكرد كليه.

اهداف درمان چيست؟

در حال حاضر درماني براي سندروم شوگرن وجود ندارد. هدف درمان كنترل علائم است.

گزينه هاي درماني براي سندروم شوگرن چيست؟

اگر سندروم شوگرن در شما شناسايي شد ممكن است به تعدادي متخصص اجاء داده شويد كه بستگي به قسمتهايي از بدن كه تحت تاثير قرار گرفته اند دارد. متخصصان مفاصل (رماتولوژيستها) پزشكان اصلي در درمان سندروم شوگرن هستند. چون سندروم شوگرن در رابطه با بيماري هايي مثل آرتريت روماتوئيد و لوپوس‌ اریتماتوی‌ منتشر كه مفاصل را تحت تاثير قرار مي دهند به وجود مي آيند. با اين وجود، ممكن است به يك دندان پزشك، يك متخصص چشم، يك متخصص ريه يا كليه نيز ارجاء داده شويد. پزشك عموميتان همچنين ممكن است به حمايت از شما ادامه داده و داروهايي را تحت راهنمايي ديگر متتخصصان تجويز نمايد.

درمان خشكي چشم

  • از شرايطي كه علائم خشكي چشم را شديدتر مي كنند اجتناب نمائيد. اين شرايط عبارتند از:
    • رطوبت كم و تهويه نامطلوب هوا
    • باد
    • گرد و خاك و دود (بنابراين، اگر سيگار مي كشيد بهتر است آن را ترك كنيد).
    • لنزهاي تماسي.
    • مطالعه طولاني يا خيره شدن به صفحه كامپيوتر يا تلويزيون. اين خيره شدن سبب ميشود كه كمتر پلك زده و بنابراين چشمها رطوبت خود را از دست بدهند.
  • عينك ها: عينكهاي خاصي مي توانند به حفظ رطوبت و كاهش خشكي چشم كمك نمايند.
    اشك مصنوعي: اين اشكها سبب لغزنده شدن چشم شده و به شكل قطره هاي چشمي موجود هستند. قطره هاي چشمي فاقد مواد نگهدارنده مثل هایپرملوزیس به كاهش ريسك سوزش چشم كمك مي كنند. پمادهاي پارافين چشم براي استفاده در شب مناسب هستند چون دوام بيشتري دارند. با اين وجود، اگر در طول روز استفاده شوند ممكن است موجب تاري ديد شوند.
    درمان مجراي اشك: اگر قطره ها به تنهايي كار نكردند، ممكن است به درمان خاصي براي مجراي اشك در چشمها توسط يك چشم پزشك نياز داشته باشيد. از اين شيوه كه دياترمي ناميده ميشود براي باز كردن مجراي اشك استفاده ميشود.

درمان خشكي دهان و علائم مربوطه

  • اقدامات عمومي كه در اين زمينه مي توانند كمك كننده باشند عبارتند از:
    • نوشيدن آب در طول روز.
    • تميز و سالم نگه داشتن دندانها، لثه ها و دهان تا جاي ممكن. دندانهايتان را مرتبا تميز كنيد از نخ دندان و يك دهان شويه استفاده نمائيد.
    • مرتبا با دندان پزشك خود در تماس باشيد.
    • براي لبهاي خشك و ترك خورده از وازلين استفاده نمائيد.
    • از آدامسهاي فاقد شكر استفاده نمائيد.
  • بزاق مصنوعي: براي مرطوب نگه داشتن دهان استفاده ميشود و به صورت اسپري، ژل، مايع، قرص خوراكي يا پاستيل موجود هستند.
  • محركهاي بزاق: در برخي افرادمبتلا به سندروم شوگرن، غدد بزاق فقط تا حد كمي تحت تاثير قرار مي گيرند و مي توان آنها را تحريك به ايجاد بزاق بيشتر نمود. قرصهاي Pilocarpine محرك بزاق هستند كه گاها تجويز ميشوند.

درمان علائم ديگر

  • براي پوست خشك مي توان از مرطوب كننده ها و افزودني هاي ديگر مخصوص حمام استفاده كرد.
  • وقتي رابطه جنسي داريد نياز به استفاده از مواد روان كننده داريد.
  • داروهاي غيراستروئيدي ضد التهابي (NSAIDs) را مي توان براي كمك به درد مفاصل و ماهيچه ها استفاده  كرد.

درمان عوارض

اگر سندروم شوگرن پيشرفت كرده و اندامهايي مثل پوست، ريه ها، كليه ها و غدد لنفاوي را نيز تحت تاثير قرار دهد ممكن است نياز به برخي داروهاي ديگر پيدا كنيد. اين داروها عبارتند از:

  • استروئيدها: داروهايي هستند كه مصرف خوراكي داشته و تورم را كاهش مي دهند. اگر علائمتان خيلي بد باشد ممكن است تجويز شود.
  • عوامل مهاركننده ايمني: داروهايي هستند كه توليد آنتي باديهاي غيرطبيعي در سندروم شوگرن را سركوب مي كنند. اين داروها عبارتند از methotrexate، penicillamine و hydroxychloroquine. اين داروها نيز همانند داروهاي استروئيدي براي موارد شديد تجويز ميشوند چون عوارض جانبي دارند و در زمان مصرف آنها بايد مرتبا آزمايش خون براي كنترل علائم بدهيد. براي مثال، اگركليه ها يا ريه هاي شما تحت تاثير قرار گيرند يا اگر لنفوم كاذب به وجود آمده باشد ممكن است يكي از اين داروها برايتان تجويز شود.

دورنماي سندروم شوگرن چگونه است؟

سندروم شوگرن اغلب تهديد كننده حيات نيست. برخي افراد ممكن است صرفا متوجه علائم خفيفي مثل خشكي خفيف چشم و خشكي خفيف دهان شوند. برخي ديگر ممكن است علائم آزاردهنده تر و ناتوان كننده تري داشته باشند كه چشمها، دهان، ديد و خوردن آنها را تحت تاثير قرار داده و درد و خستگي در مفاصل ايجاد نمايد.گاهي ممكن است علائم براي مدت زمان طولاني از بين برود (تخفيف يابد). به ندرت ولي برخي مبتلايان مشكلات جدي تر مثل مشكلات كليوي كه در بالا توضح داده شد خواهند داشت.در برخي افراد مبتلا به سندروم شوگرن ممكن است اختلالات خودايمني ديگري مثل آرتريت روماتوئيد، لوپوس ارتيماي منتشر يا پلي ميوزيت به وجود آيد.همان طور كه در بالا گفته شد، در برخي افراد مبتلا به سندروم شوگرن، لنفوم ايجاد ميشود كه عموما لنفوم غير هوجكين است. اين نوع لنفوم معمولا قابل درمان است و پزشكتان بايد براي بررسي علائم آن بايد شما را تحت نظر داشته باشد.

آيا مي توان از سندروم شوگرن پيشگيري كرد؟

به نظر نمي رسد بتوان از سندروم شوگر پيشگيري كرد. براي بررسي عوامل موثر در شروع شكل گيري اتوآنتي بادي ها كه در اين بيماري نقش دارند نياز به تحقيقات بيشتري هست.

دکتر هانیه گنجعلی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

بيماري چشم ناشی از پرکاری تيروئيد

ش ژانویه 18 , 2020
بيماري چشم تيروئيد سبب تورم ماهيچه ها و بافتهاي نرم داخل چشم ميشود كه سبب جلو آمدن كاسه چشم و علائم مختلفي در چشم ميشود.

سردبیر

دکتر رضا اسدی

من یکی از بزرگترین اهداف همیشگی ام، ترویج شیوه زندگی سالم بوده است. این کار را با آموزش سلامت به بیمارانم آغاز کردم و سپس در فضای مجازی آن را توسعه دادم.

دسترسی سریع